คำนิยาม
นิยาม
การสร้างระบบชุมชนจัดการสาธารณภัย หมายถึง การดำเนินการเพื่อให้ประชาชนหรือชุมชุม และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีองค์ความรู้ ขีดความ สามารถ และทักษะต่างๆ รวมถึง การจัดเตรียมทรัพยากรด้านบุคลากร เครื่องมือ อุปกรณ์ ให้มีความพร้อมที่จะรับมือกับสาธารณภัย
สาธารณภัย หมายถึง อัคคีภัย วาตภัย อุทกภัย ภัยแล้ง โรคระบาดในมนุษย์ โรคระบาดสัตว์ โรคระบาดสัตว์น้ำ การระบาดของศัตรูพืช ตลอดจนภัยอื่น ๆ อันมีผลกระทบต่อสาธารณชน ไม่ว่าเกิดจากธรรมชาติ มีผู้ทำให้เกิดขึ้น อุบัติเหตุหรือเหตุอื่นใดซึ่งก่อให้เกิดอันตรายแก่ชีวิต ร่างกายของประชาชนหรือความเสียหายแก่ทรัพย์สินของประชาชนหรือของรัฐ
ชุมชนชานเมือง ตามระเบียบกรุงเทพมหานคร ว่าด้วยชุมชนและกรรมการชุมชน พ.ศ. 2564 หมายถึง ชุมชนที่มีพื้นที่ด้านเกษตรกรรมและชุมชนที่มีบ้านเรือนที่อยู่รวมกัน รวมจำนวนทั้งสิ้น 351 ชุมชน (นิยามตามระเบียบกรุงเทพมหานครว่าด้วยชุมชนและกรรมการชุมชน พ.ศ. 2564ข้อมูลจากสำนักพัฒนาสังคม ณ เดือนกันยายน 2566)
ความเสี่ยง (Risk) หมายถึง ผลลัพธ์ของโอกาสที่จะเกิดภัยหรืออันตราย และผลกระทบจากภัยหรืออันตราย โดยคำนึงถึงความสามารถในการป้องกัน ตอบโต้และบรรเทา ฟื้นฟูจากภัยหรืออันตรายนั้น ๆ ในที่นี้ไม่รวมถึงความเสี่ยงภัยหรืออันตรายที่เกิดจากความตั้งใจ หรือจงใจของบุคคลหนึ่งบุคคลใด
การประเมินและการจัดระดับความเสี่ยงสาธารณภัย คือ กระบวนการที่นำองค์ประกอบต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเกิดสาธารณภัยมาพิจารณาร่วมกัน เพื่อช่วยให้บุคคลชุมชน และสังคมสามารถต่อสู้หรือรับมือกับสาธารณภัยได้ องค์ประกอบที่เกี่ยวข้องกับการเกิดสาธารณภัยที่นำมาพิจารณาประกอบด้วยโอกาสที่จะเป็นอันตราย ผลกระทบ และศักยภาพในการป้องกัน ตอบโต้ และบรรเทา ช่วยเหลือหากเกิดสาธารณภัย และกระบวนการประเมินระดับความเสี่ยงของภัยหรืออันตราย เพื่อจัดลำดับความเสี่ยงและตัดสินใจในการดำเนินการอย่างใดอย่างหนึ่ง เพื่อลดความเสี่ยง ซึ่งองค์ประกอบการประเมินความเสี่ยง ได้แก่
- ความเสี่ยงสาธารณภัย คือ ความเป็นไปได้ที่จะเกิดขึ้นในอนาคตและจะนำมาซึ่งผลกระทบทางลบต่อวิถีชีวิตของชุมชน และ/หรือทรัพย์สินซึ่งผลกระทบที่เกิดขึ้นนี้ อาจได้แก่ การบาดเจ็บ ความสูญเสียและทรัพย์สิน เป็นต้น
- โอกาสที่จะเป็นอันตราย หมายถึง การกำหนดความเป็นไปได้ที่ชุมชนจะต้องประสบสาธารณภัย โดยพิจารณาจากลักษณะกิจกรรมที่เกิดขึ้นในชุมชน ซึ่งการประเมินโอกาสที่จะเป็นอันตรายของพื้นที่และชุมชนที่ประเมินความเสี่ยงสาธารณภัยนั้น ให้ถือว่าหากในเขตพื้นที่ประเมินมีสิ่งที่มีโอกาสเป็นอันตรายสูงที่สุดที่มีอยู่
- ผลกระทบ หมายถึง หากเกิดสาธารณภัยในชุมชนจะมีผลกระทบทางลบต่อจำนวนประชาชนในชุมชนและทรัพย์สินมากน้อยเพียงใด (ไม่รวมผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม) ประกอบด้วย ๒ ส่วน ได้แก่ ผลกระทบต่อบุคคล และผล
กระทบต่อทรัพย์สิน
- ศักยภาพ หมายถึง สมรรถนะหรือกำลังความสามารถของประชาชน เครื่องมือ และอุปกรณ์ที่มีอยู่ในเขตพื้นที่ประเมิน รวมถึงลักษณะทางกายภาพของพื้นที่ประเมินที่เอื้อต่อการป้องกันการเกิดสาธารณภัย การตอบโต้ต่อสาธารณภัยและการบรรเทาช่วยเหลือเมื่อเกิดสาธารณภัย ซึ่งการประเมินศักยภาพของพื้นที่และชุมชนประกอบด้วย ๓ ส่วน คือ การป้องกัน การตอบโต้ และการบรรเทาช่วยเหลือเมื่อเกิดภัย
วิธีคำนวณ
สูตรการประเมินความเสี่ยงอัคคีภัยในชุมชน
ความเสี่ยงสาธารณภัย = (โอกาสที่จะเป็นอันตราย x ผลกระทบ)/ศักยภาพ